Zakład Tłoczni, który jest w złej kondycji. Zdjęcie mojego autorstwa.

POCZĄTKI

Historia rozpoczęła się w 1948 roku, kiedy rozpoczęto budowę zakładu na warszawskim Żeraniu, nad Wisłą. W 1949 roku zawiązano spółkę FSO, a w 1951 roku już otwarto fabrykę. Była to jedna z największych inwestycji przemysłowych powojennej Warszawy. Fabryka powstawała przy współpracy ze Związkiem Radzieckim, a jej zadaniem było rozpoczęcie seryjnej produkcji samochodów osobowych w Polsce.

Pierwszy samochód – FSO Warszawa – zjechał z taśmy produkcyjnej 6 listopada 1951 roku. Konstrukcja była oparta na radzieckim modelu M-20 Pobieda. Warszawa szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych samochodów w Polsce. Produkowano ją w wielu wersjach, między innymi jako sedan, kombi, pick-up, a także samochód użytkowy.

Drugim ważnym samochodem FSO była Syrena. Jej prototyp zaprezentowano w 1955 roku, a seryjna produkcja rozpoczęła się w 1957 roku. Syrena była znacznie mniejsza i tańsza od Warszawy, dzięki czemu miała stać się samochodem bardziej dostępnym dla przeciętnego Polaka. Była również pierwszym samochodem osobowym zaprojektowanym w Polsce i produkowanym seryjnie przez FSO.

Samochód otrzymał charakterystyczne, zaokrąglone nadwozie oraz dwusuwowy silnik. W kolejnych latach powstawały następne wersje, między innymi Syrena 101, 102, 103, 104 i 105, a także odmiany użytkowe. Produkcja Syreny na Żeraniu trwała do 1972 roku, kiedy została przeniesiona do Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej.

Brama główna FSO - obecnie jest w remoncie. Zdjęcie mojego autorstwa.

NOWY ETAP FSO

Pod koniec lat 60. FSO stanęło przed koniecznością unowocześnienia produkcji i przyspieszenia rozwoju fabryki. Warszawa i Syrena, mimo swojej popularności, coraz bardziej odstawały od samochodów produkowanych w Europie Zachodniej. Potrzebna była więc nowoczesna konstrukcja oraz zagraniczny partner, który mógłby zapewnić fabryce dostęp do nowych technologii, dokumentacji i środków potrzebnych do dalszej modernizacji.

Rozpoczęto rozmowy z zagranicznymi koncernami, między innymi z francuskim Renault oraz włoskim Fiatem. Ostatecznie zdecydowano się na współpracę z Fiatem. Jednym z najważniejszych powodów była możliwość szybszego rozwoju FSO oraz napływu do fabryki środków finansowych i nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Współpraca miała nie tylko umożliwić produkcję nowego samochodu, ale również przyczynić się do modernizacji samego zakładu i zwiększenia jego możliwości produkcyjnych.

W 1967 roku podpisano umowę licencyjną z Fiatem, a niedługo później rozpoczęto przygotowania do produkcji Polskiego Fiata 125p. Samochód był oparty na rozwiązaniach włoskiego Fiata 125, jednak w konstrukcji wykorzystano również wiele elementów pochodzących z wcześniejszych modeli produkowanych przez FSO.

Produkcja Polskiego Fiata 125p rozpoczęła się 28 listopada 1967 roku. Był to ogromny krok naprzód dla warszawskiej fabryki. Nowy model był znacznie nowocześniejszy od Warszawy i stał się jednym z najważniejszych samochodów polskiej motoryzacji. Z czasem 125p był produkowany w wielu wersjach, między innymi jako sedan, kombi i pick-up, a samochody trafiały również na rynki zagraniczne.

Wprowadzenie Polskiego Fiata 125p rozpoczęło nowy etap w historii FSO. Fabryka przeszła szeroko zakrojoną modernizację, zwiększyła skalę produkcji i zdobyła doświadczenie w produkcji samochodów na licencji zagranicznego producenta. Był to również krok, który otworzył drogę do kolejnego wielkiego projektu FSO – Poloneza.

POLONEZ - DUMA ŻERAŃSKIEJ FABRYKI

Kolejnym wielkim projektem FSO był Polonez, którego produkcję rozpoczęto w 1978 roku. Samochód został opracowany w Polsce jako następca Polskiego Fiata 125p. Otrzymał nowoczesne, jak na ówczesne czasy, nadwozie typu hatchback, a jego konstrukcja wykorzystywała wiele rozwiązań technicznych znanych z poprzednika.

Polonez przez lata był sukcesywnie modernizowany i występował w wielu wersjach. Powstawały między innymi odmiany Caro, Atu, Caro Plus i Kombi, a także samochody dostawcze i specjalistyczne. Model stał się jednym z najbardziej charakterystycznych samochodów polskich dróg lat 80. i 90.

Produkcja Poloneza trwała aż do 2002 roku, co oznacza, że samochód był wytwarzany przez niemal ćwierć wieku. W tym czasie z taśm produkcyjnych FSO zjechało łącznie około miliona egzemplarzy Poloneza. Samochód stał się tym samym jednym z najważniejszych modeli w historii polskiej motoryzacji i symbolem warszawskiej fabryki.

Zakończenie produkcji Poloneza w 2002 roku zamknęło jeden z najważniejszych rozdziałów w historii FSO. Był to również moment, w którym fabryka coraz bardziej opierała swoją działalność na współpracy z zagranicznymi producentami.

FABRYKA PO PRZEMIANACH USTROJOWYCH

Upadek systemu komunistycznego i otwarcie polskiego rynku na zagranicznych producentów postawiły FSO przed ogromnym wyzwaniem. Fabryka musiała zmierzyć się z rosnącą konkurencją zachodnich koncernów.

W 1995 roku FSO zostało przekształcone w spółkę akcyjną, a niedługo później rozpoczęła się współpraca z południowokoreańskim koncernem Daewoo. W 1996 roku powstała spółka Daewoo-FSO, a na Żeraniu rozpoczęto produkcję nowych modeli, między innymi Daewoo Tico, Matiza, Lanosa i Nubiry. Jednocześnie nadal produkowano Poloneza.

Współpraca z Daewoo przyniosła fabryce modernizację i nowe modele, jednak nie trwała długo. Kryzys finansowy Daewoo doprowadził do upadku koncernu, a sytuacja warszawskiej fabryki ponownie stała się trudna.

Zabytkowe pojazdy koło Muzeum FSO. Zdjęcia mojego autorstwa.

OSTATNIE SAMOCHODY

Na początku XXI wieku FSO próbowało kontynuować produkcję samochodów przy współpracy z kolejnymi partnerami. W 2004 roku rozpoczęto produkcję Chevroleta Aveo, który był ostatnim dużym modelem produkowanym seryjnie na Żeraniu.

Produkcja samochodów osobowych w FSO zakończyła się w lutym 2011 roku, gdy z taśmy zjechały ostatnie egzemplarze Aveo. Był to symboliczny koniec blisko 60-letniej historii seryjnej produkcji samochodów osobowych w warszawskiej fabryce.

FSO DZISIAJ

Po zakończeniu produkcji samochodów teren fabryki zaczął stopniowo zmieniać swoje przeznaczenie. Część dawnych obiektów została rozebrana, a teren Żerania stał się miejscem nowych inwestycji.

Budynek dawnej dyrekcji FSO. Zdjęcie mojego autorstwa.

Więcej zobaczycie w najnowszym odcinku: ZNISZCZONA LEGENDA POLSKIEJ MOTORYZACJI - FABRYKA SAMOCHODÓW OSOBOWYCH🚗 | NaSzlaku #21 |